ఆర్చజ్యోతిషమ్

 ఆర్చజ్యోతిషమ్ 

పంచసంవత్సరమయం యుగాధ్యక్షం ప్రజాపతిమ్ ।
దినర్త్వయనమాసాంగం ప్రణమ్య శిరసా శుచిః ॥ ౧॥

ప్రణమ్య శిరసా కాలమభివద్య సరస్వతీమ్ ।
కాలజ్ఞానం ప్రవక్ష్యామి లగధస్య మహాత్మనః ॥ ౨॥

జ్యోతిషామయనం పుణ్యం ప్రవక్ష్యామ్యనుపూర్వశః । 
విప్రాణాం సమ్మతం లోకే యజ్ఞకాలార్థ సిద్ధయే ॥ ౩॥

నిరేకం ద్వాదశాభ్యస్తం ద్విగుణం గతసంజ్ఞికమ్ ।
షష్ట్యా షష్ట్యా యుతం ద్వాభ్యాం పర్వణాం రాశిరుచ్యతే ॥ ౪॥

స్వరాక్రమేతే సోమార్కౌ యదా సాకం సవాసవౌ । 
స్యాత్తదాదియుగం మాఘస్తపః శుక్లోఽయనం హ్యుదక్ ॥ ౫॥

ప్రపద్యతే శ్రవిష్ఠాదౌ సూర్యాచన్ద్రమసావుదక్ ।
సార్పార్ధే దక్షిణార్కస్తు మాఘశ్రావణయోః సదా ॥ ౬॥

ధర్మవృద్ధిరపాం ప్రస్థః క్షపాహ్రాస ఉదగ్గతౌ ।
దక్షిణే తౌ విపర్యాసః షణ్ముహూర్త్యయనేన తు ॥ ౭॥

ద్విగుణం సప్తమం చాహురయనాద్యం త్రయోదశ ।
చతుర్థం దశమం చైవ ద్విర్యుగ్మం బహులేప్యృతౌ ॥ ౮॥

వసుస్త్వష్టా భవోఽజశ్చ మిత్రః సర్పోఽశ్వినౌ జలమ్ ।
ధాతా కశ్చాయనాద్యాః స్యురర్ధపంచమభస్త్వృతుః ॥ ౯॥

భాంశాః స్యురష్టకాః కార్యాః పక్షా ద్వాదశకోద్గతాః ।
ఏకాదశగుణశ్చోనః శుక్లేఽర్ధం చైన్దవా యది ॥ ౧౦॥

కార్యా భాంశాష్టకాస్థానే కలా ఏకాన్నవింశతిః ।
ఉనస్థానే త్రిసప్తతిముద్వవపేదూనసమ్మితాః ॥ ౧౧॥

త్ర్యంశో భశేషో దివసాంశభాగశ్చతుర్దశస్యాప్యపనీయ భిన్నమ్ ।
భార్ధేఽధికే చాధిగతే పరేంఽశేద్యావుక్తమేకం నవకైర్భవేద్యః ॥ ౧౨॥

పక్షాత్పంచదశాచ్చోర్ధ్వం తద్భుక్తమితి నిర్దిశేత్ ।
నవభిస్తూద్గతోంఽశః స్యాదూనాంశద్వయధికేన తు ॥ ౧౩॥

జౌ ద్రా గః ఖే శ్వే హీ రో షా శ్చిన్మూషక్ణ్యః సూమాధాణః ।
రే మృ ఘాః స్వాపోజః కృష్యో హ జ్యేష్ఠా ఇత్యృక్షా లింగైః ॥ ౧౪॥

జావాద్యశైః సమం విద్యాత్ పూర్వార్ధే పర్వ సూత్తరే ।
భాదానం స్యాచ్చతుర్దశ్యాం కాష్ఠానాం దేవినా కలాః ॥ ౧౫॥

కలా దశ సవింశా స్యాద్ ద్వే ముహుర్తస్య నాడికే ।
ద్యుస్త్రింశంత్ తత్కలానాం తు షట్శతీ త్ర్యధికా భవేత్ ॥ ౧౬॥

నాడికే ద్వే ముహుర్తస్తు పంచాశత్పలమాఢకమ్ ।
ఆఢాకాత్కుమ్భాకోద్రోణః కుటపైర్వర్ధతే త్రిభిః ॥ ౧౭॥

ససప్తకం భయుక్ సోమః సూర్యో ద్యూని త్రయోదశ ।
నవమాని చ పంచాహ్నః కాష్ఠాః పంచాక్షరా భవేత్ ॥ ౧౮॥

శ్రవిష్ఠాభ్యో గణాభ్యస్తాన్ ప్రాగ్విలగ్నాన్ వినిర్దిశేత్ ।
స్తర్యాన్ మాసాన్ షడభ్యస్తాన్ విద్యాచ్చాన్ద్రమసానృతూన ॥ ౧౯॥

అతీతపర్వభాగేభ్యః శోధయేద్ ద్విగుణాం తిథిమ్ ।
తేషు మండలభాగేషు తిథినిష్ఠాంగతో రవిః ॥ ౨౦॥

యాః పర్వాభాదానకలాస్తాసు సప్తగుణాం తిథిమ్ ।
పక్షిపేత్తత్ సమూహస్తు విద్యాదాదానికాః కలాః ॥ ౨౧॥

యదుత్తరస్యాయనతో గతం స్యాచ్ ఛేషం తథా దక్షిణతోఽయనస్య ।
తదేకషష్ట్యాద్విగుణం విభక్తం సద్వాదశం స్యాద్ దివసప్రమాణమ్ ॥ ౨౨॥

యదర్ధం దినభాగానాం సదా పర్వణి పర్వణి ।
ౠతుశేషం తు తద్ విద్యాత్ సంఖ్యాయ సహ పర్వణామ్ ॥ ౨౩॥

ఇత్యుపాయసముద్దేశో భూయోప్యహ్నః ప్రకల్పయేత్ ।
జ్ఞేయరాశిం గతాభ్యస్తం విభజేజ్జ్ఞానరాశినా ॥ ౨౪॥

అగ్నిః ప్రజాపతిః సోమో రుద్రోదితిబృహస్పతీ ।
సర్పాశ్చ పితరశ్చైవ భగశ్చైవార్యమాపి చ ॥ ౨౫॥

సవితా త్వష్టాథ వాయుశ్చేన్ద్రాగ్నీ మిత్ర ఏవ చ ।
ఇన్ద్రో నిౠతిరాపో వై విశ్వేదేవాస్తథైవ చ ॥ ౨౬॥

విష్ణుర్వసవో వరుణూఽజేకపాత్ తథైవ చ ।
అహిర్బుధ్న్యస్తథా పూషా అశ్వినౌ యమ ఏవ చ ॥ ౨౭॥

నక్షత్రదేవతా ఏతా ఏతాభిర్యజ్ఞకర్మణి ।
యజమానస్య శాస్త్రజ్ఞైర్నామ నక్షత్రజం స్మృతమ్ ॥ ౨౮॥

ఇత్యేవం మాసవర్షాణాం ముహుర్తోదయపర్వణామ్ ।
దినర్త్వయనమాసాంగం వ్యాఖ్యానం లగధోఽబ్రవీత్ ॥ ౨౯॥

సోమసూర్యస్తృచరితం విద్వాన్ వేదవిదశ్నుతే ।
సోమసూర్యస్తృచరితం లోకం లోకే చ సమ్మతిమ్ ॥ ౩౦॥

విషువం తద్గుణం ద్వాభ్యాం రూపహీనం తు షడ్గుణమ్ ।
యల్లబ్ధం తాని పర్వాణి తథార్ధం సా తిథిర్భవేత్ ॥ ౩౧॥

మాఘశుక్లప్రపన్నస్య పౌషకృష్ణసమాపినః ।
యుగస్య పంచవర్షస్య కాలజ్ఞానం ప్రచక్షతే ॥ ౩౨॥

తృతీయాం నవమీం చైవ పౌర్ణమాసీమథాసితే ।
షష్ఠి చ విషువాన్ ప్రోక్తో ద్వాదశీం చ సమం భవేత్ ॥ ౩౩॥

చతుర్దశీముపవసథస్తథా భవేద్యథోదితో దివసముపైతి చన్ద్రమాః ।
మఘశుక్లాహ్నికో భుఙ్క్తే శ్రవిష్ఠాయాం చ వార్షికీమ్ ॥ ౩౪॥

యథా శిఖా మయూరాణాం నాగానాం మణయో యథా ।
తద్వద్వేదాంగశాస్త్రాణాం జ్యౌతిషం మూర్ధాని స్థితమ్ ॥ ౩౫॥

వేద హి యజ్ఞార్థమభిప్రవృత్తాః కాలానుపూర్వ్యా విహితాశ్చ యజ్ఞాః ।
తస్మాదిదం కాలవిధానశాస్త్రం యో జ్యోతిషం వేద స వేద యజ్ఞాన్ ॥ ౩౬॥

॥ ఇతి ఆర్చజ్యోతిషం సమాప్తమ్ ॥